Najczęściej zadawane pytania

Najczęściej
zadawane pytania

Jak będzie wyglądać moja dieta przed operacją?
Wszystko zależy od Twojego aktualnego stanu zdrowia, prowadzonego stylu życia, jak również od wymagań ośrodka, w którym będziesz operowany/-a.

Najlepiej, gdyby Twoje zalecenia dietetyczne zostały opracowane przez doświadczonego w opiece nad pacjentami bariatrycznymi dietetyka klinicznego. Zwróci on uwagę na towarzyszące Ci jednostki chorobowe i dopasuje wskazówki do trybu pracy oraz codziennych aktywności. Szczególny nacisk, niezależnie od typu planowanej operacji, zostanie zapewne położony na kwestię uregulowania częstotliwości spożywanych przez Ciebie posiłków, prawidłową ich kompozycję, eliminację podjadania, jak również dbałość o wystarczającą podaż płynów.

Ponieważ u pacjentów otyłych często stwierdza się niedożywienie jakościowe (przy jednoczesnej nadwyżce dostarczanej energii ogółem), dietetyk kliniczny wskaże też rozwiązania pozwalające na poprawę stanu odżywienia przed operacją. To szczególnie istotne w związku z ryzykiem rozwoju niedoborów pokarmowych rozwijających się po interwencji chirurgicznej, z którymi – w przypadku złego przygotowania – trudniej Ci będzie sobie później poradzić.

Właściwie wdrożona edukacja żywieniowa może także pozwolić na ubytek masy ciała już przed zabiegiem, co prawdopodobnie korzystnie wpłynie na warunki operacyjne, jak również ułatwi przyzwyczajenie się do czekających Cię zmian oraz utrzymania nowo nabytych nawyków żywieniowych. Redukcja na poziomie ok. 7-10% masy ciała wyjściowej jest też częstym warunkiem kwalifikacji do operacji.

Pamiętaj, że część ośrodków może wymagać wprowadzenia specjalnych zaleceń tuż przed samym zabiegiem, np. diety płynnej, wysokobiałkowej na 2 tygodnie przed interwencją. W celu właściwego przygotowania żywieniowego pozostawaj więc w stałym kontakcie ze swoim zespołem leczącym, zwłaszcza z dietetykiem.

Dlaczego muszę zredukować masę ciała przed zabiegiem chirurgicznym?
Redukcja na poziomie ok. 7-10% masy ciała wyjściowej stanowi częsty warunek kwalifikacji do operacji bariatrycznej w wybranych ośrodkach. Znaczna część specjalistów uważa, że dietetyczne przygotowanie do interwencji chirurgicznej ukierunkowane na ubytek określonej liczby kilogramów korzystnie wpływa nie tylko na przyzwyczajenie chorego do czekających go zmian w codziennej diecie, ale i również na warunki operacji. Wybrani autorzy podają, że obniżenie masy ciała o przynajmniej 10% masy wyjściowej sprzyja zmniejszeniu częstości występowania komplikacji pooperacyjnych oraz skróceniu czasu trwania zabiegu w stosunku do tych operowanych, którzy nie podjęli się odchudzania przed interwencją. Nawet niewielki ubytek masy ciała miałby też zmniejszyć stopień otłuszczenia wątroby, jak również jej rozmiar oraz ilość tkanki tłuszczowej w rejonie śródbrzusza. To także, zdaniem wybranych specjalistów, mogłoby mieć wpływ na warunki zabiegu.

Czy po operacji konieczne jest przyjmowanie witamin?
Tak, jest to niezbędny element prawidłowej opieki nad pacjentem bariatrycznym. Powodem jest ryzyko wystąpienia niedoborów pokarmowych, związanych m.in. ze zmianą dotychczas stosowanej diety (głównie w związku ze zmniejszeniem objętości przyjmowanych pokarmów), jak również – w przypadku operacji o charakterze wyłączającym albo mieszanym – z zaburzeniami w obszarze wchłaniania poszczególnych składników. Przyczyną niedoborów mogą być także określone nietolerancje bądź też indywidualne reakcje na zmiany w obrębie anatomii przewodu pokarmowego, objawiające się pod postacią biegunek albo/i wymiotów.

Dla przykładu, w przypadku pacjentów leczonych w ramach procedury rękawowej resekcji żołądka oraz gastric bypass sugerowana dzienna suplementacja będzie obejmować: preparat multiwitamino-multimineralny zawierający w swoim składzie żelazo, kwas foliowy i witaminę B1, 1200-1500 mg wapnia pierwiastkowego dostarczonego w dawkach podzielonych z diety i jako suplement, minimum 3000 UI witaminy D3 oraz witaminę B12 w dawce dostosowanej indywidualnie do pacjenta, celem utrzymania jej prawidłowego poziomu. Po operacjach typu BPD oraz BPD/DS, wybrani autorzy sugerują ponadto włączenie do planu suplementacji również witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

Co zrobić, kiedy mam nudności?
Nudności i wymioty obecne w okresie okołooperacyjnym wynikają m.in. ze zmian anatomii przewodu pokarmowego. W celu zapobiegania im oraz ich łagodzenia zaleca się powolne przyjmowanie płynów, często, małymi łykami, jak również ostrożne wprowadzanie do diety poszczególnych pokarmów. Nudności nasilają zwykle produkty i dania gorące o wyrazistym aromacie oraz słodkie albo mało doprawione (mdłe). Na wczesnym etapie rozszerzania diety dobrze więc byłoby ich unikać. Jeśli zalecenia ośrodka, w którym byłeś/-aś operowany/-a, na to zezwalają, możesz też sięgnąć po niewielką ilość słonej albo lekko kwaśnej zupy (np. pomidorowej, ogórkowej – bez cząstek stałych). Nudności złagodzą także produkty kiszone, zimne musy owocowe (np. z mango, malin), a także herbata z dodatkiem mięty lub imbiru, bez cukru.

Co powinienem zrobić, jeśli mam problem z zaparciami?
Zaburzenia rytmu wypróżnień, w tym zaparcia, są częstym problemem pacjentów po przebytej operacji bariatrycznej, wynikającym zwykle ze zmian w obrębie anatomii przewodu pokarmowego. Sytuacja powróci najprawdopodobniej do normy na przestrzeni następnych 6 tygodni, ale nie zaszkodzi wprowadzenie określonych zaleceń. Przede wszystkim dbaj o sprawne rozszerzanie swojej diety. Jeśli Twój ośrodek nie zaleca inaczej, staraj się nie pozostawać zbyt długo na papkowatej diecie łatwo strawnej. Przyczyną problemów w toalecie jest bowiem m.in. niska podaż błonnika pokarmowego, obecnego w warzywach, owocach oraz produktach zbożowych z pełnego ziarna. Zadbaj także o prawidłową podaż płynów – każdego dnia wypij przynajmniej 1,5 l. Przydatne może okazać się również wprowadzenie do diety naturalnych, fermentowanych napojów mlecznych (np. maślanki, kefiru), kisielu z siemienia lnianego albo filiżanki naturalnej kawy.

Ile masy ciała powinienem stracić po operacji bariatrycznej?
Zakres redukcji masy ciała po operacji bariatrycznej to kwestia bardzo indywidualna, zależna m.in. od zastosowanej techniki operacyjnej, chorób współtowarzyszących, wyjściowej masy ciała oraz od stopnia przestrzegania zaleceń dotyczących diety oraz aktywności ruchowej.

O dobrym efekcie operacji można mówić wtedy, kiedy po roku od interwencji chirurgicznej dochodzi do utraty 50-60% nadwyżki „wagi”. Przykładowo, jeśli ważysz 120 kg, a Twoja orientacyjna, idealna masa ciała wynosi 70 kg, to za sukces operacji uzna się zapewne utratę 25-30 kg (tj. 50 lub 60% z 50 kg różnicy pomiędzy 120 a 70 kg).
Ciekawe narzędzie pozwalające określić możliwy ubytek masy ciała na przestrzeni roku stanowi kalkulator „Predict BMI”, którego pomysłodawcą oraz twórcą jest dr n. med. Michał Janik, specjalista chirurgii ogólnej. Równanie, które opracował, jest wynikiem badania przeprowadzonego we współpracy z Wojskowym Instytutem Medycznym w Warszawie oraz prof. drem n. med. Tomaszem Rogulą z University Cleveland Medical Center w Cleveland. Kalkulator, uwzględniając określone zmienne, pozwala postawić realne cele w zakresie redukcji masy ciała po rękawowej resekcji żołądka. I tak przykładowo, 35-letnia kobieta o wzroście 165 cm, ważąca wyjściowo 120 kg może po roku od operacji spodziewać się ok. 37 kg ubytku masy ciała. Ta sama kobieta ważąca 140 kg – schudnie zapewne ok. 42 kg, natomiast ważąca 160 kg – 44 kg.

Jakie są rodzaje operacji bariatrycznych?
Od momentu wprowadzenia do medycyny chirurgicznych zabiegów leczenia otyłości około 30 lat temu opracowano kilkanaście różnych metod operacyjnych. Niektóre z nich nie są już wykonywane ze względu na niezadowalające wyniki, niektóre są dopiero w fazie testów i eksperymentów. Są też metody, które przez lata potwierdziły swoją skuteczność i takie właśnie wykonujemy na naszym oddziale. Efekt tych zabiegów przebiega według dwóch mechanizmów. Pierwszy to tzw. działanie restrykcyjne polegające na ograniczeniu ilości spożywanego pokarmu. Drugi mechanizm to upośledzenie wchłaniania, gdy spożyty pokarm zostaje wchłonięty przez przewód pokarmowy jedynie w części, reszta zaś jest wydalana wraz z kałem. Wykonywane przez nas operację w większości korzystają z obu tych mechanizmów działania.

A. Mankietowa resekcja żołądka
Laparoskopowa mankietowa resekcja żołądka (znana także jako rękawowa resekcja żołądka) jest obecnie najczęściej wykonywanym zabiegiem bariatrycznym na świecie. W dużym skrócie operacja polega na usunięciu 75% żołądka i wytworzeniu wąskiego „rękawa” nowego żołądka o pojemności zmniejszonej o 90%. Oprócz zmniejszenia objętości żołądka przyspiesza się również przechodzenie pokarmu do dalszych części przewodu pokarmowego i zmienia się wydzielanie hormonów uczestniczących w regulacji mechanizmu głód-sytość. Rezultatem zabiegu jest redukcja masy ciała średnio o 60-66% nadwagi.

B. Wyłączenie żołądkowe
Operacja gastric bypass jest stosowana z powodzeniem od ponad 30 lat. Polega na wytworzeniu z górnej części żołądka małego zbiornika, do którego doszywa się jelito cienkie. W rezultacie pokarm przechodzi jedynie przez przełyk, niewielki zbiornik żołądka oraz dalszy odcinek jelita cienkiego, omijając większą część żołądka, dwunastnicę i pierwsze 150 cm jelita cienkiego. Efektem zabiegu jest redukcja masy ciała o około 70% nadwagi.
Obecnie istnieją dwie możliwości wykonania operacji wyłączenia żołądkowego:
– Roux-en-Y Gastric Bypass (RYGBP) – klasyczna metoda wymagająca wytworzenia dwóch zespoleń na przewodzie pokarmowym.
– Mini Gastric Bypass (MGB) – metoda uproszczona wymagająca wytworzenia jednego zespolenia jelitowo-żołądkowego. Szeroko stosowana od kilku lat, o skuteczności porównywalnej do metody klasycznej.

Regulowana opaska żołądkowa
Zabieg założenia regulowanej opaski żołądkowej polega na wszczepieniu specjalnej opaski, która dzieli żołądek na dwie części: górną o pojemności 10-15 ml oraz dolną. W czasie operacji nie przecina się żołądka i nie wykonuje się żadnych zespoleń. Pokarm, docierając do żołądka, wypełnia w pierwszej kolejności górny zbiornik, powodując jego rozciągnięcie i uczucie sytości i dopiero po pewnym czasie przechodzi powoli, pokonując opór opaski, do dolnej części żołądka. Poprzez specjalny port umieszczony pod skórą opaskę można napełniać płynem i dzięki temu regulować stopień zwężenia połączenia między częściami żołądka. Efektem zabiegu jest redukcja masy ciała o około 50% nadwagi. Warunkiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania opaski po zabiegu jest systematyczne kontrolowanie jej położenia i działania. Zaniechanie kontroli w większości przypadków powoduje brak efektu redukcji wagi.

Balon żołądkowy
Polega na wprowadzeniu do żołądka specjalnego balonu wypełnionego powietrzem lub płynem do objętości 400-700 ml, co ogranicza ilość pokarmów spożywanych przez pacjenta, a co za tym idzie, pozwala stracić na wadze. Balon umieszcza się w żołądku metodą gastroskopową i nie wymaga cięć chirurgicznych. Po operacji pacjent dużo wcześniej czuje się syty. Należy jednak pamiętać, że balon usuwa się po jakimś czasie, co sprawia, że pacjent ponownie musi funkcjonować z rozciągniętym żołądkiem, dlatego też metodę tę stosuje się u osób, którym zależy na szybkim zrzuceniu zbędnych kilogramów oraz tym przygotowującym się do chirurgicznych operacji bariatrycznych opisanych powyżej.

Co zrobić z nadmiarem skóry?
Skóra ma ograniczone zdolności do obkurczania się. Przy utracie kilku czy nawet kilkunastu kilogramów jej stan najczęściej wraca do normy. Jeśli pacjent w dość krótkim czasie traci kilkadziesiąt kilogramów – skóra zaczyna obwisać. Stanowi to zarówno problem medyczny, jak i estetyczny. Na ratunek przychodzi nam chirurgia plastyczna. Do najpopularniejszych zabiegów należą plastyka brzucha, plastyka ramion i ud, operacje w obrębie twarzy i szyi, podniesienie piersi i pośladków. Wszystkie te zabiegi łączą się z usunięciem nadmiarów obwisłej skóry. Efektem operacji jest lepsza sylwetka, proporcjonalne ciało, zniwelowanie wielu problemów dermatologicznych oraz zadowolenie pacjenta, który w końcu może cieszyć się efektami odchudzania. Musisz jednak pamiętać, że zabiegi plastyczne wykonuje się nie wcześniej niż 24 miesiące po operacji bariatrycznej. W tym czasie dochodzi do zmniejszenia masy ciała i jej stabilizacji. Skóra również ulega częściowemu samoistnemu obkurczeniu. Dodatkowo organizm w pełni przystosowuje się do nowych nawyków żywieniowych.

Jak szybko po operacji będę mogła zajść w ciążę?
W Standardach Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego zaleca się, aby okres pomiędzy zabiegiem bariatrycznym a ciążą wynosił przynajmniej 12 miesięcy.
Właśnie w tym czasie dochodzi u chorych do największych spadków masy ciała, ujawnienia się niektórych niedoborów żywieniowych, które mogą wymagać podjęcia działań zapobiegawczych. Okres ten byłby zdecydowanie niekorzystny dla rozwijającego się płodu i mógłby prowadzić do zaburzeń jego rozwoju.

Dlaczego po operacji bariatrycznej wypadają mi włosy?
Wypadanie włosów może być związane z niewystarczającą podażą białka, witamin, mikro- czy makroelementów, najczęściej cynku. Jest to częsta odpowiedź organizmu na szybką utratę masy ciała. Wypadanie włosów zwykle nie jest trwałe i ustępuje po 3-6 miesiącach. W przypadku braku poprawy należy skonsultować się ze swoim dietetykiem lub lekarzem celem włączenia odpowiedniej suplementacji.

Kiedy po operacji mogę wrócić do pracy?
Możesz wrócić do pracy tak szybko, jak czujesz się na siłach. Zazwyczaj 2-6 tygodni dla większości prac biurowych i 6-8 tygodni dla pracy fizycznej. Nie bez znaczenia jest tu technika laparoskopowa stosowana podczas zabiegów bariatrycznych, dzięki której jest to możliwe.

Czy po operacji bariatrycznej pozostają blizny?*
Ponieważ zabieg wykonywany jest metodą laparoskopową, po operacji zostają niewielkie blizny – chirurg wykona tylko 5 niewielkich nacięć, które szybko się zagoją.

Kiedy po operacji wrócę do pełnej sprawności fizycznej?
W szybkiej rekonwalescencji pacjentów poddawanych operacjom bariatrycznym z pewnością pomaga aktywność fizyczna, którą najlepiej podjąć już w dniu zabiegu operacyjnego, stopniowo dawkując i zwiększając wysiłek w miarę swoich możliwości. Na początku najlepiej zacząć od spacerów, a następnie po upływie ok. 6 tygodni od operacji stopniowo wdrażać takie aktywności jak nordic walking, jazda na rowerze czy pływanie. Po większości operacji bariatrycznych nie ma przeciwwskazań do żadnego rodzaju aktywności fizycznej.

Ile muszę pić?
Ważne jest, aby spożycie płynów sięgało poziomu około 1500 ml lub więcej dziennie, co stanowi 6-8 kubków płynów dziennie. Pomoże to utrzymać odpowiednie nawodnienie organizmu. Należy popijać małymi łykami przez cały dzień. Płyny powinny być bezkaloryczne, bez kofeiny i bez gazu. Kofeina paradoksalnie działa odwadniająco! Pamiętaj o zachowaniu odstępu, 30 minut przed i po posiłku!


————————————
UWAGA! Powyższe treści pełnią charakter informacyjny i nie stanowią porady medycznej ani opinii dietetyka dostosowanej do indywidualnej sytuacji odbiorcy. Celem uzyskania spersonalizowanych zaleceń należy skonsultować się ze specjalistą.
————————————

Autorzy:
mgr Maria Brzegowy – dietetyk, Narodowy Instytut Onkologii, Oddział w Krakowie
Paula Franczak